Tahkim Hukuku

Tahkim, taraflar arasındaki uyuşmazlıkların devleti yargı organlarının yerine tarafların kendileri tarafından belirlenen hakem tarafından çözümlenen bir yöntemdir. Tahkim Hukuku, anlaşmazlıkların çözüldüğü bir hukuk dalıdır. Tahkim kimilerine göre alternatif bir çözüm yöntemi olarak nitelendirilirken, kimilerine göre de yargı çalışmasıdır. Tarafların tahkime gitmesi, uyuşmazlık öncesinde ya da sonrasında aralarındaki tahkim sözleşmesine dayanmaktadır. Normal şartlarda özel bir hukuk kavramı olarak nitelendirilen tahkim, idare hukukunda da uygulanır olmuştur. Bu hukukun idare hukukunda uygulanması için de 1999 yılında Anayasa değişikliği yapılmıştır. Türk Hukukuna göre bir uyuşmazlığın tahkim yolu ile çözülebilmesi için uyuşmazlık konusunun tahkime elverişli olması şarttır. Taraflar üzerinde serbestçe tasarruf imkanı yoksa tahkime gidilmesi mümkün değildir. Bir boşanma davasının tahkim davası ile çözülmesi mümkün değildir. Tahkim, uluslararası ve iç tahkim olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Eğer bir ilişkide yabancı bir unsur bulunmuyorsa, bu durumda uluslararası tahkime gitmek mümkün değildir. Tahkimin yapılabilmesi için tahkime elverişli konular olmalıdır. Ayrıca geçerli bir tahkim sözleşmesinin de olması gereklidir. Tahkim, devletin mahkemelerine göre çok daha kısa sürede sonuçlanmaktadır. Genellikle hakemler uyuşmazlık konusunda uzmandır ve bu da doğal olarak normal yargılamadaki bilirkişiden bilgi alma ile karşılaştırıldığında çok daha sağlıklı bir sonuç elde edilmesini sağlamaktadır. Ayrıca tahkim, resmi yargıya göre çok daha ekonomik olmaktadır. Ticari hayatla ilgili tahkimlerde gizlilik vardır. Bunun nedeni, vergisel meselelerin gizli kalması gerektiğidir. Her türlü yargı kararının diğer ülkelerde de uygulanabilmesi için tenfiz edilmelidir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, ulusal mahkeme kararlarının tenfizinin yapılabilmesi için karşılılık prensibinin bulunduğudur. Tahkim kararları için ise New York Konvansiyonu vardır ve bu sözleşmeye pek çok ülke taraftır. Hal böyle olunca da tahkim kararlarının ulusal mahkeme kararlarına göre tenfizini daha çok kolaylaştırmaktadır. En farklı kısımlarından biri de yapılan sözleşmeyle yasaya sıkı sıkıya bağlı kalma zorunluluğunun kalkmasıdır. Ayrıca hangi hukukun uygulanacağı seçilebilme imkanı elde edilmektedir.

Küreselleşme, Tahkimi Çözüm Yolu Haline Getirmiştir

Tahkim  kararlarına karşı ne yapılabilir? Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun 15’inci maddesinde, “Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir. İptal davası yetkili asliye hukuk mahkemesinde açılır, öncelikle ve ivedilikle görülür” denilmektedir. Davanın 30 gün içinde açılması gereklidir. Davada ileri sürülecek konular yine Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun 15’inci maddesinde belirtilmiştir. Maddede, “Tahkim sözleşmesinin bulunmadığı, hakem ve hakem kurulu seçiminde anlaşmaya uyulmaması, kararın süresi içerisinde verilmemesi, hakem ya da hakem kurulunun yetkisiz olduğuna dair karar, taraflardan birinin ehliyetsiz olması, hakem ya da hakem kurulu kararda yetkisini aşması, usul anlaşması olmayan tarafların usul kanunlarına uymaması, taraflara eşit davranılmaması” olarak ifade edilmiştir. Bunlar davalı tarafından ileri sürülebilecek konulardır. Mahkemenin re’sen dikkate aldığı bazı nedenler de bulunmaktadır. Açılan iptal davası, hakem kararının icrasını durdurmaktadır. Ayrıca iptal davasının aleyhine temyize gidilebilmektedir ancak karar düzeltme yoluna başvurulması imkansızdır. İptal davası açıldığında hakem kararını yok etmektedir. Tenfiz davası açıldığında ise hakem kararı hukuken geçerli olmaktadır. Özellikle son yıllarda çok uluslu şirket sayısının artmasının yanı sıra küreselleşme ve uluslararası ticaret hacmindeki artış, tahkimi alternatif uyuşmazlık çözüm yolu haline getirmiştir. Ayrıca tahkim, hızlı bir çözüm yolu sunmaktadır. Tahkimde verilen kararların tamamı, ülkelerdeki yerel yargı ilamları gibi uluslararası geçerliliğe sahiptir. Tahkimde, çok uluslu şirketlerin son derece önem verdiği gizlilik ilkesine sıkı sıkıya uyulmaktadır. Tahkim kararlarının bazı iç hukuk düzenlemelerine göre kesin karar olarak kabul edilme avantajı vardır.

Tahkimde Yetkili Mahkeme Neresidir?

Tahkim ile ilgili uluslararası nitelik taşıyan yargılama sonucunda verilen hakem kararları, New York Konvansiyonu’na taraf olan, Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerinin de aralarında bulunduğu toplam 143 ülkede geçerlidir. New York Konvansiyonu’nun 3’üncü maddesinde, yabancı unsurlu tahkim kararlarının, yerel mahkeme kararları hükmünde olduğu ifade edilmiştir. Ancak kararların kısa süre içinde yerel mahkemece tanınması ve tenfiz edilmesi gerekmektedir. Türkiye’de 4685 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu, 21 Haziran 2001 tarihinde edilmiş, aynıca 5 Temmuz 2001 tarihinde de Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yasanın amacı, milletlerarası tahkime ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Yasa, yabancılık unsurunun taşıdığı ve tahkim yerinin Türkiye olarak seçildiği, kanun hükümlerinin taraflar, hakem ya da hakem kurulunca seçildiği uyuşmazlıklar hakkında uygulanmaktadır. Yasanın 5’inci ve 6’ncı maddelerine göre, tahkim yeri olarak Türkiye dışında bir ülke belirlenmişse, aynı yasanın uygulanacağı ifade edilmiştir. Yasa, Türkiye’de bulunan taşınmaz mallar üzerindeki aynı haklara ilişkin uyuşmazlıklarla iki tarafın iradelerine tabi olmayan uyuşmazlıklarda ise uygulanmamaktadır. Yabancılık unsurundan ise belli şartların yerine gelmesi ile söz edilebilmektedir. Bu durumda tahkim, uluslar arası nitelik kazanmaktadır. Bunlardan birincisi tahkim anlaşmasının taraflarının yerleşim yeri veya ikametiyle işyerlerinin ayrı devletlerde bulunmasıdır. İkincisi, tarafların yerleşim yeri, ikamet ya da işyerlerinin tahkim anlaşmasında ifade edilen ya da anlaşmaya dayanarak tespit edilen hallerde tahkim yerinden, asıl sözleşmeden doğan yükümlülüklerin önemli bir bölümünün gerçekleştirileceği yerden ya da uyuşmazlık konusunun en çok bağlantılı olduğu yerden başka bir devlette bulunmasıdır.

Tahkim Anlaşması Yazılı Olmalıdır

Tahkim anlaşması yapmadan önce kanımızca bu özel niteliği olan konularda etkin ve yetkin tahkim avukatları ile irtibata geçilmelidir. Ancak yine de tahkim anlaşmasının nasıl yapıldığını bilmek gereklidir. Uyuşmazlığı tahkime götürmek için öncelikle taraflar arasında tahkim sözleşmesinin imzalanmış olması gereklidir. New York Konvansiyonu’na göre de tahkim anlaşmasının yazılı olması şarttır. Tahkim anlaşması, seçtiği hukuka ya da böyle bir hukuk seçim yoksa Türk hukukuna uygun olduğu takdirde geçerli olmaktadır. Bir uyuşmazlıkta dava mahkemede açılmışsa, karşı taraf tahkim için itirazda bulunabilmektedir. Tahkim itirazının öne sürülmesi, tahkim anlaşmasının geçerliliğine ait uyuşmazlıkların çözülmesinde, “Hukuk Muhakemeleri Kanunu”nun ilk itirazlara ilişkin hükümleri uygulanmaktadır. Tahkim itirazı kabul edildiğinde mahkeme davayı usulden reddetmektedir. Yargılama devam ederken taraflar tahkime gitme konusunda anlaşırlarsa, dava dosyası da ilgili hakem ya da hakem kuruluna gönderilmektedir. Aksi olmadıkça, tahkim yargılaması sırasında hakem veya hakem kurulu, taraflardan birinin talebi üzerine ve uygun bir teminat karşılığında ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz kararı verebilmektedir. Tahkimde taraflar, hakem sayısını belirlemekte serbesttir ancak sayının tek olması gereklidir. Eğer taraflar hakem sayısı ile ilgili bir karara varmamışlarsa üç hakem seçilmektedir. Gerçek kişilerin hakem seçme imkanı vardır. Tek hakem seçilecekse ve taraflar hakem seçemezlerse, bu kez hakem taraflardan birinin talebi üzerine asliye hukuk mahkemesi tarafından seçilmektedir. Eğer üç hakem seçilecekse taraflardan her birinin bir hakem seçmesi gereklidir. Bu şekilde seçilen iki hakem de üçüncü hakemi belirlemektedir. Taraflardan biri, diğer tarafın bu yoldaki talebinin ulaşmasından itibaren otuz gün içinde hakem seçiminde bulunmazsa, tarafların seçtiği iki hakemin seçilmelerinden sonraki otuz gün içinde üçüncü hakemi tespit etmezlerse, taraflardan birinin talep etmesi üzerine konunun niteliğine göre Asliye Mahkemeleri hakem seçimini yapmaktadır. Üçüncü hakem de başkan olarak görev yapmaktadır.

0 cevaplar

Cevapla

Tartışmaya katılmak ister misiniz?
Katkı yapmaktan çekinmeyiniz!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir